984 North Milwaukee Avenue Chicago, IL 60642-4101 (773) 384-3352 || Opening hours: Friday-Tuesday: 11 a.m.–4 p.m. Wednesday: 11 a.m.–7 p.m. Thursday: CLOSED

Tradycje świąteczne oczami polskich dzieci okresu międzywojennego. Z archiwum Muzeum Polskiego w Ameryce

Tradycje świąteczne oczami polskich dzieci okresu międzywojennego. Z archiwum Muzeum Polskiego w Ameryce

Muzeum Polskie w Ameryce posiada w swojej kolekcji rysunki dzieci, które zostały nadesłane z Polski na wystawę przed II wojną światową. Rysunki te dotyczą różnych aspektów życia w Polsce, a wykonane zostały w latach 1933-1938 przez dzieci w wieku od 7 do 16 lat. Wśród obrazków mamy scenki rodzajowe z ulic miast i życia wsi, obiekty przemysłowe, fabryki i kopalnie, defilady wojskowe i scenki obrazujące wypoczynek. Znaczną część kolekcji stanowią też zwyczaje i tradycje polskie.

Trzej Królowie, autor nieznany lat 11

Dzisiaj, kiedy atmosfera świąt jeszcze nie całkiem opadła, chcielibyśmy podzielić się z Państwem przedwojennymi pracami artystycznymi polskich dzieci.

Szopka, rysował J. Lopatka

Okres świąt Bożego Narodzenia jest szczególnie radosnym okresem dla dzieci – jest to czas otrzymywania prezentów. Pierwszą zapowiedzią Bożego Narodzenia jest dzień św. Mikołaja niecierpliwie wyczekiwany przez wszystkie maluchy. Tradycja św. Mikołaja wywodzi się z legendy o biskupie Mikołaju z Miry, który pod osłoną nocy rozdawał podarunki ubogim. Z rysunków z kolekcji Muzeum Polskiego można się domyślać, że marzeniem polskich chłopców okresu międzywojennego było dostanie pod choinkę konika…

Szopka bożonarodzeniowa ma w Polsce bardzo długą tradycję; inscenizuje stajenkę betlejemską, w której narodził się Jezus Chrystus. Szopki wykonuje się w miniaturze, choć nierzadko są naturalnych rozmiarów. Najważniejszymi postaciami w szopce są Dzieciątko Jezus, Maria i Józef. Poza tym stałymi elementami są Trzej Królowie, pasterze, owce i bydło, aniołowie i Gwiazda Betlejemska. Szczególnie interesujące są szopki krakowskie, które nawiązują do architektury zabytków Krakowa, a zwłaszcza Kościoła Mariackiego. Szopki te są bogato zdobionymi konstrukcjami z wieloma wieżami. Skupiają w sobie różnorodne style. Znajdziemy w nich elementy smukłego gotyku, renesansowe arkady, jak również barokowe kopuły. Autorom rysunków szopek nadesłanych na wystawę do Ameryki na pewno nie brakowało fantazji.

ŚSzopka, rysował Henryk klasa I więto Trzech Króli obchodzone jest 6 stycznia na pamiątkę Trzech Króli, albo Mędrców, którzy szli z dalekich krajów, by pokłonić się nowo narodzonemu Dzieciątku Jezus. Podążali oni za Gwiazdą Betlejemską, która wskazywała im drogę do stajenki. Również i to święto zostało uwiecznione przez dzieci polskie z wielką wyobraźnią.

Tradycyjnie od dnia Trzech Króli rozpoczyna się karnawał trwający do Środy Popielcowej, która kończy zimowe święta.

Karnawał to czas zabawy i radości, czas wesołych korowodów i kolędowania. Rysunki dzieci szczegółowo ilustrują ten staropolski obyczaj. Przebierańcy chodzą od domu do domu, wodząc ze sobą maszkary: kozę, turonia (włochata, rogata maszkara z kłapiącą paszczą), niedźwiedzia i koguta, śpiewają kolędy i pastorałki ku radości gospodarzy. Kolędnicy noszą gwiazdę na kiju, która prowadzi ich niczym Gwiazda Betlejemska. Wierzono, że maszkary prowadzone przez przebierańców sprowadzą powodzenie w nadchodzącym roku. „Gospodarz, którego chatę choćby tylko przez pomyłkę pominęli, uważałby się za wielce obrażonego” – taką oto notatkę znajdujemy w zapiskach polskiego etnografa Oskara Kolberga.

Bogate i piękne polskie tradycje drogie są każdemu z nas i kultywowane są na wszystkich kontynentach świata, gdziekolwiek znajdują się skupiska Polonii.

Kolekcja rysunków dziecięcych w Muzeum Polskim jest zbiorem niecodziennym i chwytającym za serce. Pochylając się nad tymi beztroskimi  dziecięcymi rysunkami przysłanymi z Polski w 1938 roku, nie sposób nie zastanowić się nad późniejszymi losami ich autorów.

Iwona Bożek

bibliotekarz kolekcji specjalnych MPA